Maritime CleanTech

Frå: Maritime CleanTech

Til: Samferdselsdepartementet

Me takkar for høvet til å gi innspel til høyringsforslaget. Maritime CleanTech representerer over 150 verksemder frå hele den maritime verdikjeda, og har som mål å redusera utsleppa frå skipsfarten og styrka konkurransekrafta til grøn maritim næring. Mange av våre partnarar er verdsleiande på sine teknologiar og kompetanseområde, og har vore pionerar i å utvikla og ta i bruk nye energiberarar på ulike typar fartøy, òg ferjer og hurtigbåtar.

Maritime CleanTech støttar krav om nullutslepp av klimagassar frå ferjer og hurtigbåtar i nye anbod, og er glade for at forslaget til forskrift no blir fremja av regjeringa. Forslag om nullutsleppskrav for ferjer frå 2023 og hurtigbåtar frå 2025 blei varsla allereie i 2020, og bør ikkje no utsetjast eller vatnast ut. Krav er viktig både for å få ned utsleppa frå sjøtransport og for å få skalert opp heimemarknaden for grøne løysingar til skipsfart – løysingar som har overføringsverdi til andre fartøysegment og kan eksporterast til andre marknader.

Ifølgje næringa sjølv er teknologien mogen for å klara nullutslepp på alle ferje- og hurtigbåtsamband, anten med batteri eller hydrogen. Det er likevel usikkerheit knytt til inndekning av meirkostnader med nullutsleppsfartøy, og tilgang på kraft og nye drivstoff i hamnene. For å møta denne usikkerheita er det viktig med klare og føreseielege krav frå styresmaktene, kombinert med økonomiske rammevilkår og verkemiddel som bidrar til å ta ned risikoen for næringa og dei offentlege oppdragsgivarane.

Me støttar at krav om nullutslepp blir heimla i forskrift til anskaffelseslova, utforma som ei plikt til oppdragsgivar. Det sikrar at dei som har ansvar for å følgja opp nullutsleppskravet, også har ansvaret for å sikra nødvendig hamneinfrastruktur, straum og nettilgang. Det er viktig at oppdragsgivar tar ei aktiv koordinerande rolle som tilretteleggjar for å sikra effektive prosessar og like vilkår for tilbydarane. Samtidig er det viktig at ein gir rom for innovasjon med omsyn til teknologi og optimalisering av driftsmønster.

Departementet føreslår at ferjer som brukar flytande naturgass (LNG) frå før, kan få unntak frå nullutsleppskravet dersom dei tar i bruk biogass. Eit slikt unntak kan gjera det vanskeleg å få realisert nye ferjesamband med bruk av hydrogen, då nye hydrogenferjer lett vil kunna bli utkonkurrerte av eksisterande gassferjer. Ferjesambanda der det i dag blir brukt LNG, er dei som er mest aktuelle for framtidig hydrogendrift, då dette typisk er lengre samband der batteridrift er krevjande. Forslaget vil dermed ikkje bidra til utviklinga av teknologi og verdikjeder for hydrogen i skipsfarten langs kysten, i strid med regjeringa sine uttalte ambisjonar for hydrogen.

For å følgja opp hydrogensatsinga må det sikrast at nye hydrogenferjer kan realiserast. Dette kan gjerast ved at aktuelle strekningar blir lyst ut med krav om hydrogendrift, slik ein har gjort på Hjelmeland- og Lofoten-ferjene, og/eller ved at meirkostnaden ved utvikling og drift av hydrogenferjer blir dekte gjennom eigna verkemiddel.

Definisjonen av nullutslepp i forslaget er avgrensa til utslepp frå fartøyet. For å sikra reell klimagevinst må det stillast krav til at drivstoffet er produsert på berekraftig måte, i tråd med aktuelle regelverk i EU/IMO. Hydrogen må vera grønt eller blått, og biogass (dersom ein likevel opnar for bruk av dette i ein overgangsperiode) må vera sertifisert berekraftig.

Departementet føreslår unntak for ferjesamband der det finst planar om ferjeavløysing. Det må vera eit krav at det er vedtatt plan og finansiering av ferjeavløysing, og at ferjeavløysinga ikkje ligg lenger fram i tid enn vanleg varigheit på kontrakt. Der ferjeavløysinga ligg lenger fram i tid, bør det likevel stillast krav om nullutslepp.

Forslaget opnar for unntak frå krav om nullutslepp der det manglar tilgang til straum eller andre bunkringsfasilitetar, eller der transportbehovet ikkje kan dekkjast med nullutsleppsløysingar. Desse unntaka er etter vårt syn for vage og generelle, og me fryktar at dei i praksis vil kunna bli ei kvilepute for oppdragsgivarar som ikkje vil prioritera nullutslepp. Vilkåra for unntak og krava til dokumentasjon må etter vårt syn strammast inn og spesifiserast ytterlegare, og eigna myndigheit må få ansvar for å vurdera om vilkåra er oppfylte før oppdragsgivar kan gi unntak. I tilfella der ein gir unntak må bruk av utsleppsreduserande løysingar så langt som mogleg likevel vera avgjerande, og det bør presenterast ein plan for korleis ein kan nå nullutslepp i løpet av perioden.

Omstillinga til nullutsleppsløysingar særleg for hurtigbåtar vil medføra meirkostnader. Det vil også krevja kompetanseheving hos oppdragsgivar. Me understrekar viktigheita av at regjeringa tar dette på alvor og følgjer opp nullutsleppskrav med budsjettmidlar som gjer det mogleg å følgja opp krava i praksis.

Fylkeskommunane må kompenserast for sine meirkostnader, og dei må kunna få støtte til investeringar og utviklingsprosjekt der det er særleg krevjande å realisera nullutsleppsdrift. Det må også setjast av midlar til ei forsterka satsing på utbygging av kraft og nett langs kysten, og verkemiddel som sikrar produksjon og distribusjon av hydrogen til skipsfart.

direktør for kommunikasjon og samfunnskontakt, Maritime CleanTech