Høyringssvar – forslag til forskriftsheimel om straffegjennomføring ved utbrot av allmennfarleg smittsam sjukdom
Vi viser til høyringsnotat datert 09.12.22 der de ber om svar frå høyringsinstansane til forslag til forskriftsheimel om straffegjennomføring ved utbrot av allmennfarleg smittsam sjukdom.
Jussformidlingen er eit gratis, landsdekkjande rettshjelpstiltak som er drive av vidarekomne jusstudentar ved Universitetet i Bergen. Jussformidlingen har til ei kvar tid 30 tilsette der 22 sakshandsamarar jobbar fulltid i tillegg til dagleg leiar. Vi tilbyr gratis rettshjelp og juridisk bistand til privatpersonar. Vi arbeider hovudsakleg med rettsområde der sakene er av særleg velferdsmessig betydning, slik som t.d. straffegjennomføringsrett. Vi bistår mange klientar i ulike saker innan dette rettsområdet. Departementets forslag vil påverke klientgruppa vår. Vi vil difor knyte nokre merknader til høyringsnotatet.
2. Generelle merknader
Jussformidlingen er i utgangspunktet positiv til at smittevernberedskapen i kriminalomsorga blir oppretthalde, i den grad tiltaka varetek dei innsette sitt liv og helse på ein forsvarleg måte. Forslaget inneheld ingen nye inngrepsheimlar, men er heller meint å fungere som eit høve til vidareføring av allereie utprøvde tiltak. Vi meiner forskriftsheimelen gjev regjeringa for stor fleksibilitet i vedtakinga av korleis desse tiltaka skal gjennomførast. Vi kjem nærmare inn på dette i merknadene nedanfor.
3. Spesielle merknader
3.1 Om valet av å bruke forskriftsheimel i staden for lovfesting
Jussformidlingen forstår omsyna som ligg bak vurderinga som ligg til grunn for at departementet føreslår å opne for vidareføring av reglane gjennom ein forskriftsheimel. Vi bekymrar oss likevel for at forskriftsheimelen, slik han no står i forslaget, ikkje er like godt eigna til å vareta dei innsette sin rettstryggleik som dei nogjeldande reglane i kap. 3A. Inngripande smitteverntiltak ligg i kjernen av det forvaltningsrettslege legalitetsprinsippet og skal som hovudregel ha klar og tydeleg heimel i lov. Bruken av isolasjon er svært inngripande, og reduserer dei innsette sine grunnleggjande rettar. Lovkravet må tolkast strengt.
Departementet framhevar at forslag til forskrifter òg må sendast ut på høyring, men at høyringsfristen blir kort. Under koronapandemien opplevde ein at lov- og forskriftsforslag til omfattande inngrepsheimlar blei sende ut med svært korte fristar, somme tider så korte som berre eit par dagar. Sjølv om ein pandemisituasjon kan vere svært alvorleg, og krevje rask handling for å verje liv og helse, bør ein ikkje gå bort frå vanleg lovgjevingsprosess. Om vi har lært noko av lovgjevingsprosessar under koronapandemien, er det at ein ekstraordinær og farleg situasjon gjer det å lytte til innspel under utforminga av reglar viktigare i ein krisesituasjon enn elles. Feilsteg vil få større konsekvensar i ein krise enn i ein normalsituasjon. Alminneleg lovgjevingsprosess er særleg viktig ved utforminga av inngrepsheimlar som rettar seg mot utsette grupper, slik som innsette er.
Bruken av opne forskriftsheimlar etterlet i utgangspunktet regjeringa eit større skjønnsrom i utforminga av reglane. Når denne lovgjevingsteknikken i tillegg fører til dårlegare kvalitet på høyringsinstansane si etterprøving og kontroll, er det etter Jussformidlingens syn all grunn til å vere grundig og forsiktig i utforminga av ein slik forskriftsheimel. Det er særleg i dette lyset merknadene nedafor må lesast.
3.2 Merknader til § 45 a
I Sivilombodet si undersøking av ivaretakinga av innsette i fengsel under koronapandemien, går det fram at alle “inngripende smitteverntiltak, som isolasjon, må bygge på en medisinskfaglig begrunnelse og ha hjemmel i lov […] Det er behov for klarlegging av de rettslige rammene for inngripende smitteverntiltak fra kommunale myndigheter i statlige virksomheter som fengsler.” Det bør på denne bakgrunn gå fram av § 45 a siste ledd at “[d]et kan bare gjennomføres tiltak på grunnlag av forskrifter etter første ledd dersom tiltaket [bygger på en medisinskfaglig begrunnelse], finnes nødvendig, og det ikke vil være uforholdsmessig overfor den innsatte som omfattes av tiltaket” (egne anm.).
3.3 Merknader til § 45 a første ledd bokstav a og b
Det er ikkje usannsynleg at det òg i framtida kan bli naudsynt å regulere korleis besøk i fengsla og/eller delvis avgrense tilgangen til besøk i fengsel for at kriminalomsorga skal kunne utføre plikta si til å vareta dei innsettes liv og helse. Som tidlegare framheva, kan likevel ikkje slike tiltak skje på kostnad av retten born og foreldre har til samvær, og dei innsette sin rett til å få juridisk bistand utanfrå, jf. Prop.129 L (2020-2021) og Prop. 126 L (2021-2022). For at den innsette skal kunne førast tilbake til samfunnet, er det av vesentleg betydning at normalitetsprinsippet etterlevast i størst mogeleg grad. Å tale om ein terskel for å nekte foreldre og born samvær på grunn av smitteverntiltak verkar difor bakvendt. Kriminalomsorga bør påleggjast ei plikt til å leggje til rette for slikt samvær.
Rettshjelpstiltak, som Jussformidlingen, bør likestillast med advokatar når det gjeld fysisk tilgang til fengsla. Dersom fysiske besøk ikkje let seg gjennomføre, må fengsla leggje til rette for fjernmøte, sjå Prop.126 L (2021-2022), s. 18. Jussformidlingen opplever stadig at kommunikasjonen vår med klientar i ulike fengsel blir vanskeleggjort. Vi er difor av den oppfatning at lovfesting er naudsynt for å hindre ulik behandling.
3.4 Merknader til § 45 a første ledd bokstav c
Jussformidlingen er framleis av den oppfatning at det skjønnet kriminalomsorga er pålagt å utøve ved bruk av isolasjon som smitteverntiltak bør konkretiserast, jf. Prop.126 L (2021-2022), s. 18. Gjennomføringa av karantene i eit fengsel er langt meir inngripande enn i ein privat heim, fordi den innsette berre har ei fengselscelle å opphalde seg i. Bruk av karantene, isolasjon eller utelukking frå fellesskapet må ha tydelegare heimel i forskrift eller lov enn dei andre tiltaka i § 45 a. Inngripande tiltak må bygge på ei medisinskfagleg grunngjeving i kvart enkelt tilfelle. For å oppfylle krava etter EMK og legalitetsprinsippet må vilkåra for bruken av utelukking frå fellesskap med andre innsette gå klarare fram av regelen. Vidare må verknaden gå fram av ordlyden.
Det bør òg bli lagt vekt på tilhøva i det konkrete fengselet. Det kan t.d. tenkjast at ikkje alle fengsel vil ha kapasitet til å isolere så mange som eit utbrot vil krevje. Jussformidlingen er kjent med at til dømes bemanningsutfordringar eller bygningsmessige forhold ved det enkelte fengselet fører til at isolasjon blir brukt i større utstrekning enn medisinskfagleg naudsynt. Dersom grunngjevinga knyter seg til noko som fengselet eller kriminalomsorgen heftar for, må terskelen bli høgare for å isolere eller utelukke dei innsette frå fellesskapet. Dei alvorlege negative konsekvensane isolasjon har på innsette si helse er godt dokumenterte, og bør vegast opp mot nettopp skadeevna til sjukdommen. Dersom det er tale om ein sjukdom med låg skadeevne, vil terskelen for bruk av isolasjon måtte vere høgare. Terskelen for å utelukke den insette frå felleskap med andre innsette skal vere svært høg. Dette bør gå frem direkte av ordlyden i bokstav c, for å klargjere rammene for kriminalomsorga sitt skjønn på dette området.
Forslaget til forskriftsheimel inneheld ikkje noko vilkår om at kriminalomsorga «så vidt mulig» skal «rådføre seg med helsepersonell før det besluttes utelukkelse på grunn av symptomer», tilsvarande vilkåret i nogjeldande strgjfl. § 45 c første ledd siste punktum. Departementet bør greie ut korleis ein kan garantere at dette vilkåret framleis vil takast inn i ei eventuell lov eller forskrift som blir vedteken med heimel i den føreslegne § 45 a første ledd bokstav c. Elles er Jussformidlingen framleis av den oppfatning at vilkåret «så vidt mulig» bør bytast ut med «skal», jf. Prop.126 L (2021-2022), s. 18.
Jussformidlingen foreslår på denne bakgrunn å innta som minstekrav i bestemmelsen at isolasjon ikkje kan overstige 15 dagar, og aldri meir enn 22 timer i døgnet. FNs reviderte minimumsstandar for behandling av innsette (Mandelareglane) slår fast at isolasjon som overstig 15 døgn skal være forbode. Jf. regel 44. Vidare må det gå fram av bokstav c at beslutninga skal takast av helsepersonell for å unngå rutinemessig isolasjon av innsette. Det bør og gå fram av regelen at utelukking frå fellesskapet med andre innsette ikkje kan medføre at den innsette blir overført til høgare sikkerhetsnivå for å gjennomføre tiltaka.
3.5 Merknader til § 45 a første ledd bokstav d
Dersom det finst måtar å teste innsette for den aktuelle sjukdommen på, er det vanskeleg å sjå ein grunn til at dei skal nektast permisjon og frigang ved gyldig resultat. Dersom den innsette samtykkjer til å late seg teste, er Jussformidlingen framleis av den oppfatning at terskelen for å nekte permisjon og frigang må vere særleg høg, jf. Prop.126 L (2021-2022). Omsynet til dei andre innsette i samband med risikoen for smitte bør veie tungt. Vi er likevel av den oppfatning at omsynet kan ivaretakast på anna og mindre inngripande vis enn nekting av permisjon og frigang. Det kan til dømes opprettast eigne verna avdelingar for dei med en helsetilstand som gjer dei særleg utsett for smittsame sjukdommar.
Ein slik garanti burde gå tydeleg fram frå ei eventuell forskrift som blir heimla i § 45 a. Slik den føreslegne forskriftsheimelen står no, står regjeringa fritt til å avgrense permisjon og frigang utan slike avgrensande vilkår. Ei slik løysing er ikkje tilfredsstillande. Sjølv om det vil vere rettsteknisk kompliserande, taler omsynet til dei innsettes rettsvisse og rettstryggleik for at eit slikt vilkår bør bli lagt til forskriftsheimelen i seg sjølv, gjerne som eit tillegg til dei meir generelle avgrensingane i § 45 a andre ledd. Det rettstekniske argumentet kan heller ikkje vektleggjast tungt i møte med omsynet til rettstryggleiken til den enkelte innsette.
4. Avsluttande merknader
Det finst ingen garanti i den føreslegne forskriftsheimel for at dei vilkåra og rettstryggleiksgarantiane som no går fram av kap. 3A vil bli vidareførde i eventuelle forskrifter som blir vedtekne med heimel i den føreslegne § 45 a. Dei vage og generelle standardavgrensingane i § 45 a andre ledd er ikkje tilfredsstillande.
Grunnleggjande rettar til dei som er fengsla må alltid ivaretakast, sjølv i ein ekstraordinær situasjon som pandemi. Sjølv om pandemi kan legitimere innskrenkingar, bør desse aldri gå lenger enn det som er naudsynt og høveleg. Jussformidlingen er difor av den oppfatning at kriminalomsorga må vere pliktige å gjennomføre tiltak på minst mogeleg inngripande vis. I dette ligg ein plikt til å vurdere andre mindre inngripande tiltak.
Departementet spør om dei bør arbeide vidare med at «regelverksbehovet skal ivaretas i lovens ordinære kapitler», sjå høyringsnotatet s. 9 . Jussformidlingen er av den oppfatning at reglane må gå fram av formell lov, gjerne i ei ny eller revidert straffegjennomføringslov. Dette regelverket må òg innehalde fleire lovfeste vilkår og tryggingsmekanismar enn den føreslegne forskriftsheimelen. Dette arbeidet bør kome i gang så snart som mogeleg. Den føreslegne forskriftsheimelen garanterer ikkje for dei innsette sin rettstryggleik på ein tilfredsstillande måte slik han står no.
Eivind Rand Øyre og Erna Sofie Jøsendal
Trygve Mathias Hellenes
Leiar,r ettspolitisk utval
Vi viser til høyringsnotat datert 09.12.22 der de ber om svar frå høyringsinstansane til forslag til forskriftsheimel om straffegjennomføring ved utbrot av allmennfarleg smittsam sjukdom.
Jussformidlingen er eit gratis, landsdekkjande rettshjelpstiltak som er drive av vidarekomne jusstudentar ved Universitetet i Bergen. Jussformidlingen har til ei kvar tid 30 tilsette der 22 sakshandsamarar jobbar fulltid i tillegg til dagleg leiar. Vi tilbyr gratis rettshjelp og juridisk bistand til privatpersonar. Vi arbeider hovudsakleg med rettsområde der sakene er av særleg velferdsmessig betydning, slik som t.d. straffegjennomføringsrett. Vi bistår mange klientar i ulike saker innan dette rettsområdet. Departementets forslag vil påverke klientgruppa vår. Vi vil difor knyte nokre merknader til høyringsnotatet.
2. Generelle merknader
Jussformidlingen er i utgangspunktet positiv til at smittevernberedskapen i kriminalomsorga blir oppretthalde, i den grad tiltaka varetek dei innsette sitt liv og helse på ein forsvarleg måte. Forslaget inneheld ingen nye inngrepsheimlar, men er heller meint å fungere som eit høve til vidareføring av allereie utprøvde tiltak. Vi meiner forskriftsheimelen gjev regjeringa for stor fleksibilitet i vedtakinga av korleis desse tiltaka skal gjennomførast. Vi kjem nærmare inn på dette i merknadene nedanfor.
3. Spesielle merknader
3.1 Om valet av å bruke forskriftsheimel i staden for lovfesting
Jussformidlingen forstår omsyna som ligg bak vurderinga som ligg til grunn for at departementet føreslår å opne for vidareføring av reglane gjennom ein forskriftsheimel. Vi bekymrar oss likevel for at forskriftsheimelen, slik han no står i forslaget, ikkje er like godt eigna til å vareta dei innsette sin rettstryggleik som dei nogjeldande reglane i kap. 3A. Inngripande smitteverntiltak ligg i kjernen av det forvaltningsrettslege legalitetsprinsippet og skal som hovudregel ha klar og tydeleg heimel i lov. Bruken av isolasjon er svært inngripande, og reduserer dei innsette sine grunnleggjande rettar. Lovkravet må tolkast strengt.
Departementet framhevar at forslag til forskrifter òg må sendast ut på høyring, men at høyringsfristen blir kort. Under koronapandemien opplevde ein at lov- og forskriftsforslag til omfattande inngrepsheimlar blei sende ut med svært korte fristar, somme tider så korte som berre eit par dagar. Sjølv om ein pandemisituasjon kan vere svært alvorleg, og krevje rask handling for å verje liv og helse, bør ein ikkje gå bort frå vanleg lovgjevingsprosess. Om vi har lært noko av lovgjevingsprosessar under koronapandemien, er det at ein ekstraordinær og farleg situasjon gjer det å lytte til innspel under utforminga av reglar viktigare i ein krisesituasjon enn elles. Feilsteg vil få større konsekvensar i ein krise enn i ein normalsituasjon. Alminneleg lovgjevingsprosess er særleg viktig ved utforminga av inngrepsheimlar som rettar seg mot utsette grupper, slik som innsette er.
Bruken av opne forskriftsheimlar etterlet i utgangspunktet regjeringa eit større skjønnsrom i utforminga av reglane. Når denne lovgjevingsteknikken i tillegg fører til dårlegare kvalitet på høyringsinstansane si etterprøving og kontroll, er det etter Jussformidlingens syn all grunn til å vere grundig og forsiktig i utforminga av ein slik forskriftsheimel. Det er særleg i dette lyset merknadene nedafor må lesast.
3.2 Merknader til § 45 a
I Sivilombodet si undersøking av ivaretakinga av innsette i fengsel under koronapandemien, går det fram at alle “inngripende smitteverntiltak, som isolasjon, må bygge på en medisinskfaglig begrunnelse og ha hjemmel i lov […] Det er behov for klarlegging av de rettslige rammene for inngripende smitteverntiltak fra kommunale myndigheter i statlige virksomheter som fengsler.” Det bør på denne bakgrunn gå fram av § 45 a siste ledd at “[d]et kan bare gjennomføres tiltak på grunnlag av forskrifter etter første ledd dersom tiltaket [bygger på en medisinskfaglig begrunnelse], finnes nødvendig, og det ikke vil være uforholdsmessig overfor den innsatte som omfattes av tiltaket” (egne anm.).
3.3 Merknader til § 45 a første ledd bokstav a og b
Det er ikkje usannsynleg at det òg i framtida kan bli naudsynt å regulere korleis besøk i fengsla og/eller delvis avgrense tilgangen til besøk i fengsel for at kriminalomsorga skal kunne utføre plikta si til å vareta dei innsettes liv og helse. Som tidlegare framheva, kan likevel ikkje slike tiltak skje på kostnad av retten born og foreldre har til samvær, og dei innsette sin rett til å få juridisk bistand utanfrå, jf. Prop.129 L (2020-2021) og Prop. 126 L (2021-2022). For at den innsette skal kunne førast tilbake til samfunnet, er det av vesentleg betydning at normalitetsprinsippet etterlevast i størst mogeleg grad. Å tale om ein terskel for å nekte foreldre og born samvær på grunn av smitteverntiltak verkar difor bakvendt. Kriminalomsorga bør påleggjast ei plikt til å leggje til rette for slikt samvær.
Rettshjelpstiltak, som Jussformidlingen, bør likestillast med advokatar når det gjeld fysisk tilgang til fengsla. Dersom fysiske besøk ikkje let seg gjennomføre, må fengsla leggje til rette for fjernmøte, sjå Prop.126 L (2021-2022), s. 18. Jussformidlingen opplever stadig at kommunikasjonen vår med klientar i ulike fengsel blir vanskeleggjort. Vi er difor av den oppfatning at lovfesting er naudsynt for å hindre ulik behandling.
3.4 Merknader til § 45 a første ledd bokstav c
Jussformidlingen er framleis av den oppfatning at det skjønnet kriminalomsorga er pålagt å utøve ved bruk av isolasjon som smitteverntiltak bør konkretiserast, jf. Prop.126 L (2021-2022), s. 18. Gjennomføringa av karantene i eit fengsel er langt meir inngripande enn i ein privat heim, fordi den innsette berre har ei fengselscelle å opphalde seg i. Bruk av karantene, isolasjon eller utelukking frå fellesskapet må ha tydelegare heimel i forskrift eller lov enn dei andre tiltaka i § 45 a. Inngripande tiltak må bygge på ei medisinskfagleg grunngjeving i kvart enkelt tilfelle. For å oppfylle krava etter EMK og legalitetsprinsippet må vilkåra for bruken av utelukking frå fellesskap med andre innsette gå klarare fram av regelen. Vidare må verknaden gå fram av ordlyden.
Det bør òg bli lagt vekt på tilhøva i det konkrete fengselet. Det kan t.d. tenkjast at ikkje alle fengsel vil ha kapasitet til å isolere så mange som eit utbrot vil krevje. Jussformidlingen er kjent med at til dømes bemanningsutfordringar eller bygningsmessige forhold ved det enkelte fengselet fører til at isolasjon blir brukt i større utstrekning enn medisinskfagleg naudsynt. Dersom grunngjevinga knyter seg til noko som fengselet eller kriminalomsorgen heftar for, må terskelen bli høgare for å isolere eller utelukke dei innsette frå fellesskapet. Dei alvorlege negative konsekvensane isolasjon har på innsette si helse er godt dokumenterte, og bør vegast opp mot nettopp skadeevna til sjukdommen. Dersom det er tale om ein sjukdom med låg skadeevne, vil terskelen for bruk av isolasjon måtte vere høgare. Terskelen for å utelukke den insette frå felleskap med andre innsette skal vere svært høg. Dette bør gå frem direkte av ordlyden i bokstav c, for å klargjere rammene for kriminalomsorga sitt skjønn på dette området.
Forslaget til forskriftsheimel inneheld ikkje noko vilkår om at kriminalomsorga «så vidt mulig» skal «rådføre seg med helsepersonell før det besluttes utelukkelse på grunn av symptomer», tilsvarande vilkåret i nogjeldande strgjfl. § 45 c første ledd siste punktum. Departementet bør greie ut korleis ein kan garantere at dette vilkåret framleis vil takast inn i ei eventuell lov eller forskrift som blir vedteken med heimel i den føreslegne § 45 a første ledd bokstav c. Elles er Jussformidlingen framleis av den oppfatning at vilkåret «så vidt mulig» bør bytast ut med «skal», jf. Prop.126 L (2021-2022), s. 18.
Jussformidlingen foreslår på denne bakgrunn å innta som minstekrav i bestemmelsen at isolasjon ikkje kan overstige 15 dagar, og aldri meir enn 22 timer i døgnet. FNs reviderte minimumsstandar for behandling av innsette (Mandelareglane) slår fast at isolasjon som overstig 15 døgn skal være forbode. Jf. regel 44. Vidare må det gå fram av bokstav c at beslutninga skal takast av helsepersonell for å unngå rutinemessig isolasjon av innsette. Det bør og gå fram av regelen at utelukking frå fellesskapet med andre innsette ikkje kan medføre at den innsette blir overført til høgare sikkerhetsnivå for å gjennomføre tiltaka.
3.5 Merknader til § 45 a første ledd bokstav d
Dersom det finst måtar å teste innsette for den aktuelle sjukdommen på, er det vanskeleg å sjå ein grunn til at dei skal nektast permisjon og frigang ved gyldig resultat. Dersom den innsette samtykkjer til å late seg teste, er Jussformidlingen framleis av den oppfatning at terskelen for å nekte permisjon og frigang må vere særleg høg, jf. Prop.126 L (2021-2022). Omsynet til dei andre innsette i samband med risikoen for smitte bør veie tungt. Vi er likevel av den oppfatning at omsynet kan ivaretakast på anna og mindre inngripande vis enn nekting av permisjon og frigang. Det kan til dømes opprettast eigne verna avdelingar for dei med en helsetilstand som gjer dei særleg utsett for smittsame sjukdommar.
Ein slik garanti burde gå tydeleg fram frå ei eventuell forskrift som blir heimla i § 45 a. Slik den føreslegne forskriftsheimelen står no, står regjeringa fritt til å avgrense permisjon og frigang utan slike avgrensande vilkår. Ei slik løysing er ikkje tilfredsstillande. Sjølv om det vil vere rettsteknisk kompliserande, taler omsynet til dei innsettes rettsvisse og rettstryggleik for at eit slikt vilkår bør bli lagt til forskriftsheimelen i seg sjølv, gjerne som eit tillegg til dei meir generelle avgrensingane i § 45 a andre ledd. Det rettstekniske argumentet kan heller ikkje vektleggjast tungt i møte med omsynet til rettstryggleiken til den enkelte innsette.
4. Avsluttande merknader
Det finst ingen garanti i den føreslegne forskriftsheimel for at dei vilkåra og rettstryggleiksgarantiane som no går fram av kap. 3A vil bli vidareførde i eventuelle forskrifter som blir vedtekne med heimel i den føreslegne § 45 a. Dei vage og generelle standardavgrensingane i § 45 a andre ledd er ikkje tilfredsstillande.
Grunnleggjande rettar til dei som er fengsla må alltid ivaretakast, sjølv i ein ekstraordinær situasjon som pandemi. Sjølv om pandemi kan legitimere innskrenkingar, bør desse aldri gå lenger enn det som er naudsynt og høveleg. Jussformidlingen er difor av den oppfatning at kriminalomsorga må vere pliktige å gjennomføre tiltak på minst mogeleg inngripande vis. I dette ligg ein plikt til å vurdere andre mindre inngripande tiltak.
Departementet spør om dei bør arbeide vidare med at «regelverksbehovet skal ivaretas i lovens ordinære kapitler», sjå høyringsnotatet s. 9 . Jussformidlingen er av den oppfatning at reglane må gå fram av formell lov, gjerne i ei ny eller revidert straffegjennomføringslov. Dette regelverket må òg innehalde fleire lovfeste vilkår og tryggingsmekanismar enn den føreslegne forskriftsheimelen. Dette arbeidet bør kome i gang så snart som mogeleg. Den føreslegne forskriftsheimelen garanterer ikkje for dei innsette sin rettstryggleik på ein tilfredsstillande måte slik han står no.
Eivind Rand Øyre og Erna Sofie Jøsendal
Trygve Mathias Hellenes
Leiar,r ettspolitisk utval