4358 Kleppe Kleppe, 30.09.2019
Landbruks- og matdepartementet
Uttale til høyringsnotat om forslag til forskrift om kompensasjon etter avvikling av hald av pelsdyr mv
Klepp kommune syner til høyringsnotat frå Landbruks- og matdepartementet av 28. juni 2019 om «Forslag til forskrift om kompensasjon etter avvikling av hold av pelsdyr mv».
Om pelsdyrhaldet i Klepp kommune
Rådmannen viser til at pelsdyrhaldet i Klepp har i årtier vore ei viktig næring i Klepp kommune. Næringa har gitt arbeidsplassar i kvar enkelt pelsdyrfarm og i verksemder knytt til fôrproduksjon, transport og pelsing m.v.. I tillegg har næringa kjøpt varer og tenester frå ulike lokale leverandørar og slik sett indirekte lagt grunnlag for andre arbeidsplasser. Næringa har gjennom mange år tilført store skatteinntekter for m.a. kommunen.
Pelsdyroppdrett er ei spesialisert husdyrnæring som har bygd opp til dels store anlegg for hald av mink og rev. Anlegga er bygd og innreidde for å møta standardar knytt til effektiv produksjon, dyrevern og miljøkrav (gjødseloppsamling, gjødsellagring og spreieareal). Pelsdyroppdrettarane har også bygd opp verdfull kompetanse om avl og drift.
Pelsdyrnæringa har følgt same utvikling som i landbruket elles – det har blitt færre men større einingar. I Klepp var det i 2018 11 pelsdyrfarmar med til saman 22.371 minktisper og 230 revar. Dette er eit lågare tal enn tidlegare, pga at enkelte fullverdige, store anlegg av ulike årsaker har vore utan produksjon på dette tidspunktet. Dette skuldast sanering, fleire samanslåingar av farmar, personar som har lagt ned drifta pga høg alder (men som framleis har drivverdig anlegg), personar som ikkje hadde drift i anlegget på den gitte datoen pga pålegg frå Mattilsynet m.v.
Om kva høyringsnotatet omfattar og ikkje omfattar
Stortinget vedtok lov av 21. juni 2019 nr 63 om forbod mot hald av pelsdyr. I § 3 er det heimel for å fastsetje forskrift om tap av retten til å halda pelsdyr. Det høyringsnotatet som no ligg føre gjeld reglar for denne kompensasjonsordninga.
Lova gir vidare heimel for å fastsetja forskrift om tilskot til omstilling. Det føreliggjande høyringsnotatet gjeld ikkje omstillingsordninga. Klepp kommune vil her likevel oppmoda om at omstillingsordninga raskt kjem på plass, slik at pelsdyroppdrettarar som vil/må omstilla seg og næringsvegen sin, allereie før dei avviklar pelsdyrdrifta si, kan få tilgang til ei fullverdig og individuelt tilpassa omstilling.
Klepp kommune sine merknader til dei ulike elementa i forslag til kompensasjonsordninga
I utkastet til forskrift heiter det at «Forskriften skal gjennom nærmere bestemmelser om avviklingsperiode og kompensasjon redusere de negative konsekvensene som forbudet i lov om forbod mot hold av pelsdyr § 1 har for pelsdyroppdrettere.»
Å redusere dei negative konsekvensane som pelsdyrforbudet har for pelsdyroppdrettarane er eit feil og uhaldbart utgangspunkt. Stortinget som har vedteke lovforbodet, har gjennom si behandling av dette tvillaust halde fram at pelsdyroppdrettarane skal få ei rimeleg og rettferdig erstatning.
Til grunn for alminneleg erstatningsrett ligg det 3 grunnvilkår: Ansvarsgrunnlag, årsakssamanheng og at det må føreligga eit økonomisk tap. Stortinget er ansvarleg for lovforbodet mot pelsdyr og det er direkte årssakssamanheng mellom lovforbod og avvikling av pelsdyrhaldet. Landbruks- og matdepartementet anerkjenner med sitt forskriftsforslag at pelsdyroppdrettarane vil lida økonomiske tap. På bakgrunn av dette, gjenstår utmålinga av erstatningane/kompensasjonen.
Det er ingen grunn til at ikkje staten, som er ansvarleg for dei tapa som pelsdyroppdrettarane blir påført, skal gi ein fullverdig kompensasjon til pelsdyroppdrettarane og til dei andre føretaka som elles lir avleia skade.
Det å «redusere de negative konsekvensen» av lovforbudet er alt for svakt og utilstrekkeleg. Klepp kommune tilrår at det i føremålsparagrafen må fastslåst at det skal ytast full økonomisk kompensasjon som følgje av lovforbodet og at staten skal søka å redusera dei negative konsekvensane på ulike område av ikkje-økonomiske konsekvensar. Dersom føremålet og utgangspunktet i forskrifta vert retta opp i samsvar med dette, vil resten av forskrifta måtte innrettast i høve til dette.
Om § 3. Grunnvilkår for rett til kompensasjon
Her er det føreslått at kompensasjon skal ytast til pelsdyroppdrettere som haldt pelsdyr 15. januar 2018, med unntak for dei som på denne datoen hadde eit opphald i pelsdyrhaldet som følge av at dei etter pelsing i andre halvår av 2015 eller seinare deltok i eit organisert opplegg for sanering av smittsom dyresjukdom, men disponerte eit intakt anlegg for hald av pelsdyr med sikte på å gjenoppta produksjonen.
Dette vil gi ein for snever krins av kven det skal ytast kompensasjon. Også personar/føretak som ikkje kjem inn under denne føreslegne krinsen vil lida tap som følgje av pelsdyrhaldforbodet. Det kan til dømes gjelda personar som var råka av sjukdom, personar som hadde opphald grunna pålegg frå Mattilsynet eller som av andre årsaker ikkje hadde heil eller delvis produksjon på akkurat den gitte datoen. Eigarar av pelsdyranlegg utan slik drift kan ha høg gjeldsbelastning som ikkje kan betenast når inntektsgrunnlaget for drift vert teke bort. Eigarar av fullverdige pelsdyrfarmar som dei har leigd vekk på det gitte tidspunktet vil heller ikkje koma inn under kompensasjonsordninga. Eigarar av pelsdyranlegg utan (eiga) drift på den gitte datoen vil heller ikkje få kompensasjon til riving og opprydding, slik forskriftsforslaget er utforma. Dette er urimeleg og må opplagt vera utilsikta, og krinsen som kan motta fullverdig kompensasjon må derfor utvidast til å gjelda alle som vil lida tap som følgje av lovforbodet.
Vidare bør tapslidande personar eller føretak med direkte og indirekte tilknyting til pelsdyrdrift kompenserast. Dette gjeld t.d. pelserier, fôrkjøken og liknande.
Om § 5. Kompenssjon etter avvikling
Ikkje-realiserbar drifts- og anleggskapital som har vore brukt i pelsdyrverksemda, vert kompenseret med bokført verdi ved utgangen av rekneskapsåret 2017, men fråtrekt 7 % etter dette (sju % årleg avskrivning) til og med det siste året med pelsdyrproduksjon ved verksemda.
Klepp kommune meiner at « bokført verdi» ikkje er eit tilstrekkeleg grunnlag for å berekna kompensasjonen. Bokført verdi vil ofte gi eit ufullstendig bilete av innskoten kapital og eigeninnsats hjå den enkelte pelsdyroppdrettar. Dette kan stikkordmessig forklarast med leasing, direkte utgiftsføring, eigeninnsats frå pelsdyroppdrettaren og familien i samband med bygging og innreiing, samt vedlikehald og oppgraderingar etter pålegg og behov. Pelsdyroppdrettarar som fullt ut har nytta avskrivingssatsen vil ha ein lågare bokført verdi enn tilsvarande anlegg, medan bruksverdien og avkastningsverdien er upåverka av dette og ikkje reelt redusert. Nokre pelsdyroppdrettarar driv med andre produksjonar på bruket. Desse må ikkje få redusert kompensasjon som følgje av at utstyr som er nytta i ulike driftsgreiner ikkje har ei bokføring som er knytt direkte til pelsdyranlegget.
Det høyrer med til god bondeskikk å pløya overskot frå drifta tilbake til garden. Altså å betala ned gjeld og investera og vedlikehalda jord, bygningar og driftsapparatet. Slike påkostningar og eigeninnsats som er gjort i pelsdyrfarmane vert ikkje tilstrekkeleg oppfanga og kompensert når utgangspunktet er bokført verdi. Slikt arbeid må også kompenserast, fordi det har avkastningsverdi sjølv om det ikkje står bokført. Ein vil aldri finna rett kompensasjonssum ved å leggja til grunn bokførte verdiar. Det må utførast individuelle takseringar av samtlege produksjonsanlegg, inkludert alle kostnader til avvikling av drifta. Drift fram til lovforbodet trer i kraft bør ikkje få negaqtiv innverknad på kompensasjonsbeløpet.
I § 5 heiter det også m.a. at «Det gis videre en kompensasjon på 420 kroner pr. avlstispe av mink og 840 kroner pr. avlstispe av rev. … » Eit tispetillegg er ein god korreksjon fordi bokført verdi ikkje gir eit fullstendig bilete hjå den enkelte farmar. Ulike oppdrettarar kan ha brukt ulik dyretetthet/burstorleik. Derfor må tispetillegget kunne justerast etter ei individuell og skjønnsmessig vurdering. Slik vurdering må også gjerast gjeldande for ulike burtyper.
Om § 6. Kompensasjon for kostnader til riving og opprydding.
Forskrifta bør klargjera ei grenseoppdraging opp mot anna lov- og regelverk, t.d. plan- og bygningslova og jordlova.
«Opprydding» bør definerast nærare. Når pelsdyranlegget har vore i drift har det vore eit avkastningsgjevande næringsareal. Etter riving bør også anleggsarealet etter opprydding framstå som eit avkastningsgjevande næringsareal. Der det ut i frå grunntilhøva er mogeleg, bør «opprydding» derfor ha rom for ein kompensasjon som inneber at arealet etter riving og opprydding framstår som fulldyrka areal eller som byggegrunn for anna avkastningsgjevande verksemd i samsvar med lnf-føremået.
Alle deler av forskrifta må leggja til rette for ein individuell og fullverdig økonomisk kompensasjon for både realiserbare og ikkje-realiserbare verdiar i den enkelte pelsdyrfarm samt i råka verksemder som har direkte tilknyting til pelsdyrdrifta.
Landbruks- og matdepartementet
Uttale til høyringsnotat om forslag til forskrift om kompensasjon etter avvikling av hald av pelsdyr mv
Klepp kommune syner til høyringsnotat frå Landbruks- og matdepartementet av 28. juni 2019 om «Forslag til forskrift om kompensasjon etter avvikling av hold av pelsdyr mv».
Om pelsdyrhaldet i Klepp kommune
Rådmannen viser til at pelsdyrhaldet i Klepp har i årtier vore ei viktig næring i Klepp kommune. Næringa har gitt arbeidsplassar i kvar enkelt pelsdyrfarm og i verksemder knytt til fôrproduksjon, transport og pelsing m.v.. I tillegg har næringa kjøpt varer og tenester frå ulike lokale leverandørar og slik sett indirekte lagt grunnlag for andre arbeidsplasser. Næringa har gjennom mange år tilført store skatteinntekter for m.a. kommunen.
Pelsdyroppdrett er ei spesialisert husdyrnæring som har bygd opp til dels store anlegg for hald av mink og rev. Anlegga er bygd og innreidde for å møta standardar knytt til effektiv produksjon, dyrevern og miljøkrav (gjødseloppsamling, gjødsellagring og spreieareal). Pelsdyroppdrettarane har også bygd opp verdfull kompetanse om avl og drift.
Pelsdyrnæringa har følgt same utvikling som i landbruket elles – det har blitt færre men større einingar. I Klepp var det i 2018 11 pelsdyrfarmar med til saman 22.371 minktisper og 230 revar. Dette er eit lågare tal enn tidlegare, pga at enkelte fullverdige, store anlegg av ulike årsaker har vore utan produksjon på dette tidspunktet. Dette skuldast sanering, fleire samanslåingar av farmar, personar som har lagt ned drifta pga høg alder (men som framleis har drivverdig anlegg), personar som ikkje hadde drift i anlegget på den gitte datoen pga pålegg frå Mattilsynet m.v.
Om kva høyringsnotatet omfattar og ikkje omfattar
Stortinget vedtok lov av 21. juni 2019 nr 63 om forbod mot hald av pelsdyr. I § 3 er det heimel for å fastsetje forskrift om tap av retten til å halda pelsdyr. Det høyringsnotatet som no ligg føre gjeld reglar for denne kompensasjonsordninga.
Lova gir vidare heimel for å fastsetja forskrift om tilskot til omstilling. Det føreliggjande høyringsnotatet gjeld ikkje omstillingsordninga. Klepp kommune vil her likevel oppmoda om at omstillingsordninga raskt kjem på plass, slik at pelsdyroppdrettarar som vil/må omstilla seg og næringsvegen sin, allereie før dei avviklar pelsdyrdrifta si, kan få tilgang til ei fullverdig og individuelt tilpassa omstilling.
Klepp kommune sine merknader til dei ulike elementa i forslag til kompensasjonsordninga
I utkastet til forskrift heiter det at «Forskriften skal gjennom nærmere bestemmelser om avviklingsperiode og kompensasjon redusere de negative konsekvensene som forbudet i lov om forbod mot hold av pelsdyr § 1 har for pelsdyroppdrettere.»
Å redusere dei negative konsekvensane som pelsdyrforbudet har for pelsdyroppdrettarane er eit feil og uhaldbart utgangspunkt. Stortinget som har vedteke lovforbodet, har gjennom si behandling av dette tvillaust halde fram at pelsdyroppdrettarane skal få ei rimeleg og rettferdig erstatning.
Til grunn for alminneleg erstatningsrett ligg det 3 grunnvilkår: Ansvarsgrunnlag, årsakssamanheng og at det må føreligga eit økonomisk tap. Stortinget er ansvarleg for lovforbodet mot pelsdyr og det er direkte årssakssamanheng mellom lovforbod og avvikling av pelsdyrhaldet. Landbruks- og matdepartementet anerkjenner med sitt forskriftsforslag at pelsdyroppdrettarane vil lida økonomiske tap. På bakgrunn av dette, gjenstår utmålinga av erstatningane/kompensasjonen.
Det er ingen grunn til at ikkje staten, som er ansvarleg for dei tapa som pelsdyroppdrettarane blir påført, skal gi ein fullverdig kompensasjon til pelsdyroppdrettarane og til dei andre føretaka som elles lir avleia skade.
Det å «redusere de negative konsekvensen» av lovforbudet er alt for svakt og utilstrekkeleg. Klepp kommune tilrår at det i føremålsparagrafen må fastslåst at det skal ytast full økonomisk kompensasjon som følgje av lovforbodet og at staten skal søka å redusera dei negative konsekvensane på ulike område av ikkje-økonomiske konsekvensar. Dersom føremålet og utgangspunktet i forskrifta vert retta opp i samsvar med dette, vil resten av forskrifta måtte innrettast i høve til dette.
Om § 3. Grunnvilkår for rett til kompensasjon
Her er det føreslått at kompensasjon skal ytast til pelsdyroppdrettere som haldt pelsdyr 15. januar 2018, med unntak for dei som på denne datoen hadde eit opphald i pelsdyrhaldet som følge av at dei etter pelsing i andre halvår av 2015 eller seinare deltok i eit organisert opplegg for sanering av smittsom dyresjukdom, men disponerte eit intakt anlegg for hald av pelsdyr med sikte på å gjenoppta produksjonen.
Dette vil gi ein for snever krins av kven det skal ytast kompensasjon. Også personar/føretak som ikkje kjem inn under denne føreslegne krinsen vil lida tap som følgje av pelsdyrhaldforbodet. Det kan til dømes gjelda personar som var råka av sjukdom, personar som hadde opphald grunna pålegg frå Mattilsynet eller som av andre årsaker ikkje hadde heil eller delvis produksjon på akkurat den gitte datoen. Eigarar av pelsdyranlegg utan slik drift kan ha høg gjeldsbelastning som ikkje kan betenast når inntektsgrunnlaget for drift vert teke bort. Eigarar av fullverdige pelsdyrfarmar som dei har leigd vekk på det gitte tidspunktet vil heller ikkje koma inn under kompensasjonsordninga. Eigarar av pelsdyranlegg utan (eiga) drift på den gitte datoen vil heller ikkje få kompensasjon til riving og opprydding, slik forskriftsforslaget er utforma. Dette er urimeleg og må opplagt vera utilsikta, og krinsen som kan motta fullverdig kompensasjon må derfor utvidast til å gjelda alle som vil lida tap som følgje av lovforbodet.
Vidare bør tapslidande personar eller føretak med direkte og indirekte tilknyting til pelsdyrdrift kompenserast. Dette gjeld t.d. pelserier, fôrkjøken og liknande.
Om § 5. Kompenssjon etter avvikling
Ikkje-realiserbar drifts- og anleggskapital som har vore brukt i pelsdyrverksemda, vert kompenseret med bokført verdi ved utgangen av rekneskapsåret 2017, men fråtrekt 7 % etter dette (sju % årleg avskrivning) til og med det siste året med pelsdyrproduksjon ved verksemda.
Klepp kommune meiner at « bokført verdi» ikkje er eit tilstrekkeleg grunnlag for å berekna kompensasjonen. Bokført verdi vil ofte gi eit ufullstendig bilete av innskoten kapital og eigeninnsats hjå den enkelte pelsdyroppdrettar. Dette kan stikkordmessig forklarast med leasing, direkte utgiftsføring, eigeninnsats frå pelsdyroppdrettaren og familien i samband med bygging og innreiing, samt vedlikehald og oppgraderingar etter pålegg og behov. Pelsdyroppdrettarar som fullt ut har nytta avskrivingssatsen vil ha ein lågare bokført verdi enn tilsvarande anlegg, medan bruksverdien og avkastningsverdien er upåverka av dette og ikkje reelt redusert. Nokre pelsdyroppdrettarar driv med andre produksjonar på bruket. Desse må ikkje få redusert kompensasjon som følgje av at utstyr som er nytta i ulike driftsgreiner ikkje har ei bokføring som er knytt direkte til pelsdyranlegget.
Det høyrer med til god bondeskikk å pløya overskot frå drifta tilbake til garden. Altså å betala ned gjeld og investera og vedlikehalda jord, bygningar og driftsapparatet. Slike påkostningar og eigeninnsats som er gjort i pelsdyrfarmane vert ikkje tilstrekkeleg oppfanga og kompensert når utgangspunktet er bokført verdi. Slikt arbeid må også kompenserast, fordi det har avkastningsverdi sjølv om det ikkje står bokført. Ein vil aldri finna rett kompensasjonssum ved å leggja til grunn bokførte verdiar. Det må utførast individuelle takseringar av samtlege produksjonsanlegg, inkludert alle kostnader til avvikling av drifta. Drift fram til lovforbodet trer i kraft bør ikkje få negaqtiv innverknad på kompensasjonsbeløpet.
I § 5 heiter det også m.a. at «Det gis videre en kompensasjon på 420 kroner pr. avlstispe av mink og 840 kroner pr. avlstispe av rev. … » Eit tispetillegg er ein god korreksjon fordi bokført verdi ikkje gir eit fullstendig bilete hjå den enkelte farmar. Ulike oppdrettarar kan ha brukt ulik dyretetthet/burstorleik. Derfor må tispetillegget kunne justerast etter ei individuell og skjønnsmessig vurdering. Slik vurdering må også gjerast gjeldande for ulike burtyper.
Om § 6. Kompensasjon for kostnader til riving og opprydding.
Forskrifta bør klargjera ei grenseoppdraging opp mot anna lov- og regelverk, t.d. plan- og bygningslova og jordlova.
«Opprydding» bør definerast nærare. Når pelsdyranlegget har vore i drift har det vore eit avkastningsgjevande næringsareal. Etter riving bør også anleggsarealet etter opprydding framstå som eit avkastningsgjevande næringsareal. Der det ut i frå grunntilhøva er mogeleg, bør «opprydding» derfor ha rom for ein kompensasjon som inneber at arealet etter riving og opprydding framstår som fulldyrka areal eller som byggegrunn for anna avkastningsgjevande verksemd i samsvar med lnf-føremået.
Alle deler av forskrifta må leggja til rette for ein individuell og fullverdig økonomisk kompensasjon for både realiserbare og ikkje-realiserbare verdiar i den enkelte pelsdyrfarm samt i råka verksemder som har direkte tilknyting til pelsdyrdrifta.